Κείμενο
Πλήρως Ορκωτό και όχι Μεικτό
Η πρόταση δεν αφορά ένα μεικτό δικαστικό σχήμα στο οποίο οι πολίτες συμμετέχουν απλώς διακοσμητικά ή επικουρικά. Αφορά ένα πλήρως ορκωτό δικαστήριο, στο οποίο η ουσιαστική κρίση ανήκει στους πολίτες.
Η βασική αρχή είναι σαφής: οι πολίτες αποφασίζουν την ουσία της υπόθεσης. Ο δικαστής δεν λειτουργεί ως κεντρική εξουσία που διαμορφώνει το αποτέλεσμα, αλλά ως διαδικαστικός διαιτητής που εγγυάται τη νομιμότητα της πορείας της δίκης.
Η Σύνθεση του Δικαστηρίου
Η σύνθεση του πλήρως ορκωτού δικαστηρίου προβλέπει δύο διακριτούς πυλώνες: το σώμα των ενόρκων και τον διαδικαστικό δικαστή.
Το Σώμα των Ενόρκων
Το ουσιαστικό κέντρο του δικαστηρίου είναι οι ένορκοι. Προτείνεται να συμμετέχουν 21 ή 33 πολίτες, ώστε η κρίση να αποδίδεται σε ευρύ και αντιπροσωπευτικό σώμα και να μην εξαρτάται από ελάχιστο αριθμό προσώπων.
Η επιλογή τους προτείνεται να γίνεται με κλήρωση από εθνικό μητρώο πολιτών, ώστε η συγκρότηση του σώματος να μην επηρεάζεται από πολιτικές, κομματικές ή επαγγελματικές εξαρτήσεις. Η συμμετοχή προτείνεται να είναι υποχρεωτική, κατά τρόπο ανάλογο προς τη λογική της εκλογικής υποχρέωσης, ώστε η απονομή της δικαιοσύνης να αντιμετωπίζεται και ως άσκηση δημοκρατικού καθήκοντος.
Οι Εξαιρέσεις από τη Συμμετοχή
Από τη συμμετοχή στο σώμα των ενόρκων προτείνεται να εξαιρούνται συγκεκριμένες κατηγορίες προσώπων, ώστε να προστατεύεται η ανεξαρτησία και η κοινωνική γνησιότητα της κρίσης. Ειδικότερα, εξαιρούνται οι εν ενεργεία δικαστές, οι εισαγγελείς, οι πολιτικοί και οι υψηλόβαθμοι δημόσιοι υπάλληλοι.
Η εξαίρεση αυτή δικαιολογείται από την ανάγκη να μη μετατρέπεται το ορκωτό σώμα σε προέκταση της ήδη οργανωμένης κρατικής εξουσίας. Σκοπός είναι η ουσιαστική κρίση να παραμένει στα χέρια των πολιτών και όχι να επαναπορροφάται από τους ίδιους θεσμικούς μηχανισμούς που ήδη κυριαρχούν στη λειτουργία του κράτους.
Ο Ρόλος του Δικαστή
Ο δικαστής στο πλήρως ορκωτό σύστημα δεν εξαφανίζεται, αλλά περιορίζεται αυστηρά στον ρόλο που του αναλογεί ως εγγυητή της διαδικασίας. Ο ρόλος του είναι μόνο διαδικαστικός.
Ειδικότερα, ο δικαστής εγγυάται την ομαλή διεξαγωγή της διαδικασίας, ελέγχει το παραδεκτό των αιτημάτων, διασφαλίζει την τήρηση των κανόνων ακρόασης και προστατεύει τα δικαιώματα των διαδίκων. Δεν έχει όμως δικαίωμα να παρεμβαίνει στην ουσιαστική κρίση του σώματος των πολιτών.
Χωρίς Ψήφο και χωρίς Καθοδήγηση
Κρίσιμο στοιχείο της πρότασης είναι ότι ο δικαστής δεν ψηφίζει και δεν καθοδηγεί την απόφαση. Δεν συμμετέχει στη διαμόρφωση της τελικής ουσιαστικής κρίσης και δεν μπορεί να λειτουργεί ως αυθεντία που επηρεάζει ή κατευθύνει το σώμα των ενόρκων.
Η τελική απόφαση επί της ουσίας ανήκει αποκλειστικά στους πολίτες που συγκροτούν το ορκωτό σώμα. Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται να αποκατασταθεί η δημοκρατική αρχή ότι η κρίση για τα καίρια ζητήματα δικαιοσύνης πρέπει να έχει άμεσο λαϊκό έρεισμα.
Η Δημοκρατική Λογική της Πρότασης
Η πρόταση για πλήρως ορκωτό δικαστήριο εκκινεί από τη θέση ότι η δικαιοσύνη δεν πρέπει να εμφανίζεται ως κλειστό επαγγελματικό πεδίο αποκομμένο από την κοινωνία. Αντιθέτως, όταν πρόκειται για την ουσία μιας υπόθεσης, ο πολίτης δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως παθητικός θεατής αλλά ως ενεργός φορέας της δικαιοκρατικής κρίσης.
Στο πλαίσιο αυτό, το πλήρως ορκωτό δικαστήριο εμφανίζεται ως θεσμός που επιδιώκει να επανασυνδέσει την απονομή της δικαιοσύνης με το κοινωνικό σώμα, χωρίς να καταργεί τις αναγκαίες διαδικαστικές εγγυήσεις, αλλά χωρίς να επιτρέπει και τη μονοπώληση της ουσιαστικής κρίσης από επαγγελματικούς κρατικούς φορείς.
Συμπέρασμα
Το πλήρως ορκωτό δικαστήριο συνιστά πρόταση θεσμικής ανακατανομής της δικαστικής λειτουργίας. Οι πολίτες αναλαμβάνουν την ευθύνη της ουσιαστικής απόφασης και ο δικαστής περιορίζεται στον ρόλο του εγγυητή της διαδικασίας.
Έτσι, η δικαστική κρίση παύει να είναι αποκλειστικό προϊόν κλειστής επαγγελματικής εξουσίας και αποκτά πιο άμεση δημοκρατική θεμελίωση, με σαφή διάκριση ανάμεσα στη διαδικαστική εγγύηση και στην ουσιαστική απόφαση.