Κείμενο
Σελίδα 1 – Σκοπός του Memo
Το παρόν νομικό υπόμνημα απαντά προκαταβολικά στις βασικές ενστάσεις που εγείρονται έναντι της πρότασης για το Δημόσιο Πλήρως Ορκωτό Δικαστήριο Πολιτών.
Στόχος του είναι να αποσαφηνίσει τη συνταγματικότητα της πρότασης, να αποδομήσει τον ισχυρισμό περί «λαϊκισμού» και να τεκμηριώσει την ασφάλεια δικαίου και την πρακτική εφαρμοσιμότητά της.
Σελίδα 2 – Ένσταση #1: «Είναι αντισυνταγματικό»
Απάντηση: Όχι.
Το Σύνταγμα δεν απαγορεύει τη συμμετοχή πολιτών στην απονομή της δικαιοσύνης. Η δικαιοσύνη απονέμεται στο όνομα του λαού και όχι κατ’ ανάγκην αποκλειστικά από επαγγελματικό δικαστικό σώμα χωρίς καμία μορφή ουσιαστικής λαϊκής συμμετοχής.
Επιπλέον, τα ορκωτά δικαστήρια είναι ήδη γνωστά στο ισχύον θεσμικό σύστημα. Συνεπώς, η αρχή της ορκωτής συμμετοχής δεν είναι ξένη προς την έννομη τάξη.
Η παρούσα πρόταση δεν καταργεί δικαστήρια, δεν αφαιρεί συνολικά δικαιοδοσία από τη δικαστική εξουσία και δεν ανατρέπει τη βασική συνταγματική δομή. Εισάγει ειδικό μηχανισμό σε περιπτώσεις σύγκρουσης συμφέροντος, όπου η ανάγκη αμεροληψίας αποκτά ιδιαίτερη ένταση.
Σελίδα 3 – Ένσταση #2: «Παραβιάζει τη διάκριση των εξουσιών»
Απάντηση: Όχι.
Η διάκριση των εξουσιών αφορά τη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική λειτουργία.
Στο προτεινόμενο μοντέλο, ο δικαστής διατηρεί πλήρη έλεγχο της διαδικασίας, της τήρησης των κανόνων, του παραδεκτού και της προστασίας των δικαιωμάτων των διαδίκων.
Οι πολίτες αποφαίνονται επί της ουσίας των πραγματικών περιστατικών, της ευθύνης και της θεσμικής βλάβης.
Η δικαστική λειτουργία δεν αφαιρείται. Εξισορροπείται εκεί όπου η σύγκρουση συμφέροντος καθιστά αναγκαία μια ενισχυμένη μορφή λαϊκής κρίσης.
Σελίδα 4 – Ένσταση #3: «Είναι λαϊκισμός»
Απάντηση: Όχι. Είναι θεσμικός έλεγχος.
Ο λαϊκισμός παρακάμπτει θεσμούς, λειτουργεί αυθαίρετα και δεν προβλέπει εγγυήσεις.
Η παρούσα πρόταση κάνει το ακριβώς αντίθετο. Δημιουργεί θεσμό, θέτει κανόνες, επιβάλλει διαφάνεια και οργανώνει λογοδοσία.
Η πρόταση έχει ιστορικά και συγκριτικά ερείσματα. Παραδείγματα αποτελούν η Ηλιαία της Αρχαίας Αθήνας και σύγχρονα συστήματα ενόρκων σε δημοκρατικά κράτη. Επομένως, δεν πρόκειται για αυθαίρετη επινόηση, αλλά για θεσμικά νοητή μορφή συμμετοχής των πολιτών στην απονομή της δικαιοσύνης.
Σελίδα 5 – Ένσταση #4: «Οι πολίτες δεν έχουν γνώση»
Απάντηση: Οι πολίτες κρίνουν γεγονότα, όχι νομικές λεπτομέρειες.
Οι ένορκοι δεν καλούνται να συντάξουν σύνθετες νομικές πραγματείες ούτε να υποκαταστήσουν τη δικονομική λειτουργία του δικαστή.
Απαντούν σε σαφή ερωτήματα ΝΑΙ / ΟΧΙ που αφορούν τα πραγματικά περιστατικά, την ύπαρξη παραβίασης, την κατάχρηση εξουσίας και την ανάγκη αποκατάστασης.
Ο δικαστής εγγυάται τη νομιμότητα της διαδικασίας. Οι πολίτες αποδίδουν την ουσιαστική κρίση.
Η κοινή λογική, η κοινωνική εμπειρία και η άμεση αντίληψη της αδικίας δεν είναι κατώτερες της νομικής τεχνικής όταν το ζήτημα είναι η ουσία της θεσμικής βλάβης.
Σελίδα 6 – Ένσταση #5: «Θα δημιουργήσει ανασφάλεια δικαίου»
Απάντηση: Το αντίθετο.
Η ασφάλεια δικαίου διασφαλίζεται μέσω περιορισμένου πεδίου εφαρμογής, αυξημένης πλειοψηφίας 2/3, τυποποιημένων ερωτημάτων και υποχρεωτικού δημοσιευμένου σκεπτικού.
Η πρόταση στηρίζεται σε μηχανισμούς που αυξάνουν την προβλεψιμότητα και μειώνουν τη θολότητα της κρίσης.
Αντίθετα, το σημερινό σύστημα συχνά παράγει εκτενή σκεπτικά χωρίς σαφή ουσία και αποφάσεις που γίνονται δυσπρόσιτες στον πολίτη. Η προτεινόμενη μορφή κρίσης στοχεύει ακριβώς στην ενίσχυση της σαφήνειας και της κατανοητότητας.
Σελίδα 7 – Ένσταση #6: «Δεν εφαρμόζεται στην πράξη»
Απάντηση: Εφαρμόζεται πιλοτικά.
Η πρόταση δεν εισάγεται ως απότομη συνολική ανατροπή του συστήματος. Μπορεί να εφαρμοστεί πιλοτικά, με περιορισμένη ύλη, συγκεκριμένη διάρκεια και υποχρεωτική αξιολόγηση.
Έτσι, δεν δημιουργείται κίνδυνος συστημικής αποσταθεροποίησης. Δημιουργείται μόνο ελεγχόμενη θεσμική καινοτομία, η οποία μπορεί να αποτιμηθεί με αντικειμενικά κριτήρια πριν από οποιαδήποτε μονιμότερη επέκταση.
Σελίδα 8 – Σύνοψη Θέσεων
Συνταγματικό
Όχι λαϊκιστικό
Διαφανές
Εφαρμόσιμο
Αναγκαίο
Σελίδα 9 – Τελικό Συμπέρασμα
Το Δημόσιο Πλήρως Ορκωτό Δικαστήριο Πολιτών δεν στρέφεται κατά της Δικαιοσύνης.
Στρέφεται κατά της σύγκρουσης συμφέροντος, κατά της αδιαφάνειας και υπέρ της λαϊκής κυριαρχίας.
Η πρόταση αυτή δεν επιδιώκει να διαλύσει θεσμούς, αλλά να δημιουργήσει μηχανισμό ελέγχου εκεί όπου το ίδιο το θεσμικό σύστημα εμφανίζει τα μεγαλύτερα όρια αμεροληψίας και εμπιστοσύνης.
Έτσι, το Δημόσιο Πλήρως Ορκωτό Δικαστήριο Πολιτών δεν αποτελεί ρήξη με το κράτος δικαίου, αλλά πρόταση εμβάθυνσής του υπό συνθήκες αυξημένης θεσμικής ευαισθησίας.