Κείμενο
Η Απόφαση δεν Μπορεί να Είναι «Αιτιολογία του Αέρα»
Ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα της παραδοσιακής δικαστικής πρακτικής είναι ότι η ουσία της κρίσης συχνά καλύπτεται από εκτεταμένα, δυσανάγνωστα και ασαφή κείμενα, τα οποία δημιουργούν την αίσθηση ότι η απόφαση υπάρχει περισσότερο ως νομικό ύφος παρά ως καθαρή και ελέγξιμη κρίση. Η πρόταση για πλήρως ορκωτό δικαστήριο απορρίπτει αυτή τη λογική.
Η απόφαση δεν πρέπει να μετατρέπεται σε πολυσέλιδο πεδίο αόριστης νομικής ρητορικής. Πρέπει να αποδίδει με σαφήνεια τι ακριβώς κρίθηκε, πάνω σε ποια συγκεκριμένα ερωτήματα και με ποιο αποτέλεσμα.
Η Κρίση Αποτυπώνεται με Απλές Ερωτήσεις
Στο πλήρως ορκωτό σύστημα, η ουσία της υπόθεσης πρέπει να οργανώνεται σε απλές, θεμελιώδεις και καθαρές ερωτήσεις, στις οποίες το σώμα των ενόρκων απαντά με ΝΑΙ ή ΟΧΙ. Η μέθοδος αυτή δεν απλουστεύει αυθαίρετα τη δικαιοσύνη. Αντιθέτως, υποχρεώνει τη δικαστική κρίση να αποβάλει την τεχνητή ασάφεια και να αποκαλύπτει το ακριβές σημείο της ουσιαστικής απόφασης.
Με αυτόν τον τρόπο, η κοινωνία μπορεί να γνωρίζει χωρίς περιστροφές τι ακριβώς κρίθηκε και ποια ήταν η πραγματική θέση του δικαστηρίου επί των βασικών ζητημάτων της υπόθεσης.
Η Ψηφοφορία είναι Ρητή και Ορατή
Η απόφαση δεν αρκεί να εμφανίζεται ως αφηρημένο τελικό συμπέρασμα. Πρέπει να συνοδεύεται από ρητή ψηφοφορία του σώματος των ενόρκων επί κάθε κρίσιμου ερωτήματος. Η ψήφος αυτή αποτελεί αναγκαίο στοιχείο διαφάνειας και λογοδοσίας, διότι δείχνει όχι μόνο το αποτέλεσμα αλλά και το εύρος της συμφωνίας ή της διαφωνίας μέσα στο σώμα που απονέμει την ουσιαστική κρίση.
Η ύπαρξη καταγεγραμμένης ψηφοφορίας καθιστά την απόφαση περισσότερο ελέγξιμη και λιγότερο επιδεκτική σε αόριστες ερμηνείες, μεταγενέστερες παραποιήσεις ή προσχηματικές δικαιολογήσεις.
Παραδείγματα Καίριων Ερωτημάτων
Η προτεινόμενη μορφή απόφασης μπορεί να οργανώνεται γύρω από ερωτήματα όπως τα ακόλουθα:
Παραβίασε το Δημόσιο δικαίωμα του πολίτη;
Υπήρξε κατάχρηση εξουσίας;
Υφίσταται υποχρέωση αποζημίωσης;
Τέτοια ερωτήματα δεν αφήνουν περιθώριο για θόλωση της ουσίας. Αντιθέτως, αναγκάζουν τη δικαστική κρίση να τοποθετηθεί καθαρά πάνω στα πραγματικά και θεσμικά ζητήματα που αφορούν τον πολίτη και τη δημόσια εξουσία.
Όχι 40 Σελίδες «Νομικής Ποίησης»
Η πρόταση απορρίπτει τη λογική των ατελείωτων αποφάσεων που, ενώ εμφανίζονται ως εξαντλητικά αιτιολογημένες, συχνά δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο την κατανόηση της ουσίας. Η υπερβολική έκταση δεν αποτελεί κατ’ ανάγκην ένδειξη σοβαρότητας ή ακρίβειας. Πολλές φορές λειτουργεί ως πέπλο που κρύβει την αδυναμία καθαρής κρίσης.
Η δικαιοσύνη δεν πρέπει να μιλά με τρόπο που αποξενώνει την κοινωνία ή που επιτρέπει στην εξουσία να διαφεύγει μέσα από τη γλώσσα. Οφείλει να μιλά καθαρά, με τρόπο που να γίνεται κατανοητός από τον πολίτη και να επιτρέπει ουσιαστικό δημόσιο έλεγχο.
Η Αιτιολόγηση Παραμένει, αλλά Υπηρετεί την Απόφαση
Αυτό δεν σημαίνει ότι η αιτιολόγηση καταργείται. Σημαίνει ότι η αιτιολόγηση παύει να λειτουργεί ως αυτόνομο πεδίο θόλωσης και επανέρχεται στον ορθό της ρόλο: να εξηγεί με σαφήνεια γιατί δόθηκε συγκεκριμένη απάντηση σε συγκεκριμένο ερώτημα.
Η αιτιολόγηση, επομένως, δεν πρέπει να προηγείται της ουσίας ούτε να την καταπίνει. Πρέπει να ακολουθεί την καθαρή απόφαση και να τη στηρίζει με σύντομο, ουσιαστικό και ελέγξιμο τρόπο.
Διαύγεια, Ευθύνη και Λογοδοσία
Η μορφή αυτή απόφασης ενισχύει τη διαύγεια της δικαστικής λειτουργίας. Ο πολίτης μπορεί να δει ποιο ήταν το ερώτημα, ποια απάντηση δόθηκε και ποια πλειοψηφία τη στήριξε. Έτσι, η κρίση παύει να είναι ασαφές κείμενο ειδικών και γίνεται πράξη ευθύνης απέναντι στην κοινωνία.
Ακριβώς γι’ αυτό, η καθαρή δομή ερωτήσεων και απαντήσεων δεν είναι μόνο τεχνική επιλογή. Είναι επιλογή δημοκρατικής λογοδοσίας.
Συμπέρασμα
Στο πλήρως ορκωτό δικαστήριο, η απόφαση πρέπει να οργανώνεται γύρω από απλά, κρίσιμα και σαφώς διατυπωμένα ερωτήματα, στα οποία οι ένορκοι απαντούν με ΝΑΙ ή ΟΧΙ μέσω ρητής ψηφοφορίας. Με αυτόν τον τρόπο, η ουσία της κρίσης γίνεται πραγματικά ορατή, η λογοδοσία ενισχύεται και η δικαιοσύνη απομακρύνεται από την παράδοση της αόριστης και δυσπρόσιτης «νομικής ποίησης».
Η απόφαση δεν πρέπει να εντυπωσιάζει με τον όγκο της. Πρέπει να πείθει με τη σαφήνειά της.